Magazyn Przestrzeń to połączenie codziennej psychologii z kulturą. To miejsce na odnalezienie siebie, dotknięcie swoich emocji, rozwój osobisty. Jest to także płaszczyzna dla sztuki i artystów. Celem magazynu jest promocja świadomego życia, psychologii, ciekawych inicjatyw, szeroko pojętej kultury oraz utalentowanych twórców.

Przestrzeń © 2016



Website credits: MH

Przeglądaj cały numer

Dziesięć pytań do José Anaya

Pewnego sierpniowego popołudnia przechadzałam się zakątkami Katedry w Orvieto we Włoszech. Jeden z fresków, znany jako jeden z cudów Umbrii, skłonił mnie do podjęcia poszukiwań obrazów, które mogłabym nazwać ekspresyjnym czy też niezapomnianymi. Portret Antychrysta namalowany przez Lukę Signorellego i Fray Angelico  bez wątpienia jest wyjątkowy. Pusty wzrok i ręce zdające się kierować ruchami Diabła, wydają się robić wrażenie na wszystkich odwiedzających Katedrę.  Jednym z wielu problemów sztuki współczesnej jest to, jak zwrócić uwagę nie robiąc wrażenia czegoś dobrze znanego. 

Jeden z obrazów meksykańskiego malarza José Anaya, proponuje różnorodność wrażeń. Odpowiadając na następujące pytania, artysta przedstawia nie tylko swoją filozofię malarstwa, lecz także sposób postrzegania świata współczesnego.

11831265_1065132483517200_1181890004_o

Podróż Pakala, José Anaya (fragment obrazu)

Anna Banasiak: Co oznacza dla dzisiaj Ciebie oddziaływanie na odbiorcę?
José Anaya: W sztuce współczesnej wywoływanie wrażenia zostało postawione pod znakiem zapytania. Każdy artysta przedstawia swoją wizję świata, można by rzec kosmogonię. Sztuka współczesna, przynajmniej w Meksyku, traci swoje podstawy ideologiczne, niezależnie od tego czy jest to zjawisko pozytywne czy negatywne. Przynajmniej w moim przypadku, malując i rysując, nie mam na celu prowokować. Wrażenia, jakie odbiorca ma patrząc na moje prace, należą do niego. Oczywiście zawsze jest pewien wyraźny lub domniemany przekaz zawarty w dziele, lecz powinien jednocześnie dopuszczać otwartość i pozwalać, aby odbiorca mógł wysunąć własne wnioski, poddawać ocenie to, co widzi i znaleźć własną interpretację.

AB: Czy dostrzegasz związek między twoimi pracami, a dziełami zaliczanymi do kanonu, takimi jak “Mona Lisa”, “Szkoła Ateńska” czy “Pocałunek” Klimta?
JA: Zostało już wskazane, że sztuka wypływa z samej siebie. Każde nowe dzieło wypływa z tego wszystkiego, co go poprzedza. W tym sensie moja twórczość stanowi pewien skrót prekolumbijskiej tradycji artystycznej i kulturalnej, nazywanej w Meksyku kulturą mezoamerykańską. W istocie rzeczy, jest to sztuka Majów, Zapoteków i Misteków oraz generalnie sztuka powstała w strefie geograficznej, w której się urodziłem i mieszkam od tylu lat. Relacje ze sztuką klasyczną są widoczne podczas uczenia się techniki malarskiej, przyswajania wiedzy z zakresu grafiki i plastyki. Wydaje mi się, że sztuka “uniwersalna” nie istnieje jako taka, lecz jest związana z miejscem powstania. Mam na myśli to, że posiadanie jako malarz pewnego bagażu intelektualnego, w dużej mierze kształtuje naszą pracę. Niekiedy w sposób widoczny, niekiedy wręcz odwrotnie jedynie zarysowany poprzez Formę. Jednak nie tylko dzieła plastyczne inspirują twórcę. Także jest to olbrzymi świat wrażeń poznawczych, który wpływa na naszą pracę, tak jak literatura, poezja, itd.

AB: Jacy malarze wywarli wpływ na twoje życie artystyczne?
JA: Współcześni malarze początków XX wieku. Szkoła Bauhaus, Kandiński, Klee, Malewicz, wielu innych twórców i kontynuatorów impresjonizmu, gdzie zaznaczono zerwanie z realizmem, sformułowano bardziej złożone koncepcje estetyczne, takie jak użycie koloru i światła; inne znaczenie kompozycji, co ma związek z koncepcjami renesansowymi i poczuciem perspektywy i złotym środkiem, lecz także z innym sposobem postrzegania świata, rzeczywistości, odległym od klasycznych kanonów, gdzie możliwa jest zwielokrotnione odbicie na obrazie oraz gdzie zawartość niczym czysta forma, za sprawą kompozycji.

AB: Czy tytuły twoich prac są ważne?
JA: Tytuły dzieł są jednocześnie ważne i w ogóle nieistotne. Można obyć się bez dziecięcej naiwności w dziełach figuratywnych i reprezentatywnych, gdzie tytuł wskazuje i nadaje znaczenie. Biorąc pod uwagę, że moja twórczość ma charakter abstrakcyjny, wydaje mi się, że nadanie odpowiedniego tytułu nie sprawia mi większej trudności. W innych przypadkach moje prace nie mają tytułów. Dlaczego miałyby go nosić? Skąd pochodzi ta konieczność do wyjaśniania? Tytuł stanowi pewną wskazówkę, w jaki sposób odbiorca mógłby interpretować dzieło, lecz niekiedy jest to nieodpowiednie i nie ma takiej konieczności.

AB: Dlaczego wybrałeś malarstwo abstrakcyjne jako sposób na wyrażanie siebie?
JA: Myślę, że w tym sensie nie był to „wybór”, lecz fakt iż moje prace wpisują się w czasy, w których żyję. Znajduję w linii i punkcie, w tym, co ulega podziałom, w próbie koloru, niezacienionych kształtach, urok i radość, których mi przysporzyły już od wczesnego dzieciństwa, kiedy to zaczynałem malować. To, co malował José Anaya w wieku 4 lub 5 lat jest tym, co malował 15 lub 20 lat później. Meandry, formy geometryczne, piramidy, spirale i schody w zgiełku, który podąża w konkretnym kierunku, lecz zwielokrotnionym.

AB: Czy mógłbyś wyjaśnić znaczenie “Drogi Pakala”?
JA: “Droga Pakala” jest obrazem z elementami malarstwa Muralistów, esejem na temat najważniejszego władcy Palenque, pradawnego miasta Majów w Meksyku.  Mój niepokój i chęć namalowania tej kompozycji opiera się na moich wrażeniach z pobytu w miejscu ceremonii Majów Chiapas. Punktem wyjścia było ujęcie na obrazie płyty kamiennej Pakala, która znajduje się w Świątyni Inskrypcji. W tym przypadku nie przedstawiam obrazu pionowo, lecz poziomo. Elementem, który szczególnie zbliżył mnie do wyobrażeń i koncepcji ezoterycznych i mitycznych, jest Pakal-król, “powraca do domu”! Jednak ten powrót jest czymś niezmiernie trudnym do zwięzłego wytłumaczenia. Wiąże się to z ideą Pakala jako podróżnika w przestrzeni i z możliwością istnienia Majów los mayas “chronologiczni” oraz Majowie „mityczni”. W związku z tym Pakal, jak niektórzy słusznie uważają, jest galaktycznym podróżnikiem i to, co wiemy zostało odzwierciedlone na płycie kamiennej, to drzewo życia, axis mundi, cztery kierunki. Pakal niczym astronauta w swoim statku, w pozycji poziomej, nie pionowej. Myślę, że wspomniane interpretacje nie posiadające charakteru naukowego, stanowiły inspirację do powstania tego obrazu: “powrót do domu” Pakala do gwiazd, skąd przybył.

11863002_10205138561198725_283872530_o

Podróż Pakala, José Anaya

AB: Jakie jest znaczenie tego obrazu w twoim życiu artystycznym?
JA: Można powiedzieć, że ten obraz ma dla mnie wyjątkowe znaczenie z wielu powodów. Z jednej strony, jest to podsumowanie pracy na polu empirycznym, co miało miejsce przez wiele lat w południowo-wschodnim Meksyku, w poszukiwaniu sztuki i kultury Majów. Z drugiej strony można stwierdzić, że odzwierciedla etap dojrzałości artystycznej, a także doświadczenia z zwierzętami występującymi w tym regionie, konkretnie z jaszczurkami i iguanami, będącymi w pewnym sensie moimi “wspólniczkami” w malowaniu. Wiele czasu zajęłoby wyliczenie wszystkich okoliczności, które mogły doprowadzić do zaprezentowania tej kompozycji w niezależnej galerii w moim mieście w roku 2010. Jest to ponadto związane z wystawą mojej twórczości w Instytucie Kultury stanu Veracruz w 2008 roku.

AB: Jaki jest najważniejszy obraz biorąc pod uwagę malarstwo współczesne?
JA: Nie wydaje mi się, aby była praca stanowiąca szczyt osiągnięć sztuki współczesnej, gdyż każdy ma odmienne upodobania i gusta. Dlaczego akurat Mona Lisa? A może rzeźby Botero czy też niewypowiedziane obrazy wręcz wytryskujące z Modiglianiego? Jeśli chodzi o mnie, w szczególny sposób poruszają mnie rzeźby Henry’ego Moore’a, malarstwo Baskiata oraz kaligrafia japońska.

AB: Co sadzisz o wpływie kultury prekolumbijskiej na kulturę i świadomość twoich rodaków?
JA: Wydaje mi się, że jesteśmy ludem, narodem “MESTIZO”: mieszanką i tyglem wielu kultur. Nie podoba mi się idea europeizująca go i postrzegająca historię prekolumbijską jedynie jako wpływ. Nasze korzenie kulturalne sięgają tysiąca lat. Z drugiej strony czuję i myślę, że, kultury nazywane prekolumbijskimi miały olbrzymi wpływ na Europę i cała ludzkość, nie tylko poprzez sztukę, kuchnię, zwyczaje, produkty żywnościowe i materialne, które obecnie są w powszechnym użyciu na Starym Kontynencie. Prawdziwa konkwista wyruszyła z Meksyku w kierunku świata, nie odwrotnie. Koncepcja “sztuki” bez wątpienia ma pochodzenie europejskie. W Meksyku jest wiele dzieł anonimowych. Koncepcja “artysty” jako taka, pochodzi z renesansu i wywodzi się z pojęcia indywidualizmu świata, gdzie ideologia i religia, tak jak logiczne wytłumaczenie już nie wnosi wszystkiego i gdzie „twórca” zaczyna funkcjonować w społeczeństwie z należnym uznaniem.

Nie ulega wątpliwości, że w przypadku każdego artysty jego dzieło jest wynikiem licznym wpływów pochodzących z wielu różnych źródeł. W wywiadzie José Anaya podkreślił złożoność tego zjawiska. Ciekawe jest, że pochodzenie kultury meksykańskiej jest czymś znacznie głębszym niż historia prekolumbijska zakończona konkwistą hiszpańską. Tak jak ma to miejsce w przypadku innych kultur, cywilizacje prekolumbijskie nie przestały istnieć. Niewątpliwie z europejskiego punktu widzenia sztuka hiszpańsko-amerykańska jest postrzegana w kategoriach wpływów europejsko- prekolumbijskich. Niemniej jednak badając sztukę meksykańską, należy spojrzeć na nią z szerszej perspektywy.

jose anayaJosé Anaya jest meksykańskim malarzem związanym z miastem Xalapa w stanie Veracruz. Swoją karierę rozpoczął w roku 1990. W latach 2003-2007 prezentował swoje prace w galeriach w Stanach Zjednoczonych. Jest absolwentem filozofii. Zorganizowano także dwie wystawy jego prac w Bułgarii. Zajmuje się także poezją. Obecnie mieszka i tworzy w Xalapa w Meksyku.

para revistaGościnnie dla Magazynu Przestrzeń: Anna Banasiak
Filolog, po filologii polskiej i angielskiej. Prowadzi szkołę językową, a swoje teksty publikuje głównie w mediach hiszpańskojęzycznych. Współpracuje z portalem Myśl Konserwatywna.

 

Wywiad został opublikowany 16.08.2015 w gazecie „La Jiribilla”

Komentarze
Komentarze do:

"Dziesięć pytań do José Anaya"

Zamknij

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. akceptuję